Scholieren en studenten fietsen veel. Toch zijn er veel fietsers, voornamelijk jongeren, die geen fietsverlichting gebruiken. Jongeren tussen de 12 en 24 jaar vormen een kwetsbare en risicovolle groep in het verkeer: vergeleken met andere leeftijdsgroepen lopen zij veel meer risico op verkeersongevallen. Vorig jaar vielen er onder jongeren 108 verkeersdoden, waarvan 20 onder fietsers (CBS, 2025). Onverlicht fietsen is niet de directe oorzaak van deze ongevallen, maar het laat wel zien hoe kwetsbaar jongeren zijn op de fiets.
Met Show Yourself maakt TeamAlert jongeren op een leuke manier bewust van hun kwetsbare positie op de fiets en het belang van fietsverlichting. Tijdens Show Yourself gaan medewerkers van TeamAlert in gesprek met scholieren en studenten over fietsverlichting. Een deel van de jongeren beleeft via een VR-bril een 360-gradenvideo vanuit het perspectief van een automobilist, waarin het verschil tussen geen, slechte en goede fietsverlichting zichtbaar wordt. Andere jongeren kijken mee op een scherm. Zo wordt op een duidelijke manier ervaren hoe slecht je zichtbaar bent zonder verlichting en hoe goed je opvalt met goede fietsverlichting. De andere onderdelen van het project zijn een kennisquiz en het aangaan van de deal om altijd met fietsverlichting te fietsen in schemer en donker.
Beoordeling
| 1. Keuze van te beïnvloeden gedrag | ★★★★★ |
| 2. Keuze van de doelgroep | ★★★★★ |
| 3. Het formuleren van leerdoelen | ★★★★★ |
| 4. Didactische uitgangspunten | ★★★★★ |
| 5. Inhoud en vormgeving | ★★★★★ |
| 6. Toetsing en evaluatie in programma | ★★★★★ |
| 7. Handleiding en draaiboek | ★★★★★ |
| 8. Implementatie van het programma | ★★★★★ |
| 9. Procesevaluatie / gebruikerservaringen | ★★★★★ |
| 10. Kwaliteit van de effectmeting* | ★ |
N.b. Er zijn maximaal vijf sterren per onderdeel te behalen.
*De kwaliteit van de effectmeting velt geen oordeel over het effect van het product
Uitleg over het toetsoordeel van deze interventie.
Praktische informatie
Contactgegevens: Ruben Heinen, ruben@teamalert.nl, 030-2232893
Kosten: Prijs op aanvraag
Verschijningsvorm
Show Yourself is een voorlichtingsproject dat wordt uitgevoerd op middelbare scholen, mbo-scholen, hogescholen, universiteiten en in binnensteden, bijvoorbeeld tijdens evenementen. Jongerenvoorlichters van TeamAlert gaan op deze locaties het gesprek met jongeren aan om hen te stimuleren om met goedwerkende fietsverlichting te fietsen.
Korte karakteristiek
De jongerenvoorlichters van TeamAlert lopen tijdens Show Yourself rond om jongeren actief aan te spreken en te motiveren om deel te nemen aan het project. Dit gebeurt op onderwijsinstellingen en in binnensteden. Het centrale onderdeel van het project is een 360-gradenvideo, gefilmd vanuit het perspectief van een automobilist. Met behulp van een VR-bril ervaren jongeren het verschil in zichtbaarheid tussen geen, slecht werkende en goed werkende fietsverlichting. Tegelijkertijd kunnen andere jongeren de video meekijken op een groot scherm.
Tijdens het bekijken van de video krijgen jongeren de opdracht om aan te geven wanneer zij een fietser zien. Met een timer op het scherm wordt het verschil in zichtbaarheid concreet en meetbaar gemaakt. Na afloop wordt de video gezamenlijk nabesproken. In dit gesprek gaat de jongerenvoorlichter na of de jongeren de juiste inzichten uit de video hebben gehaald, zoals de verschillen in hoe snel een fietser zichtbaar is met of zonder (goede) fietsverlichting. Daarnaast wordt de koppeling gemaakt met de eigen situatie: zijn de jongeren zelf goed zichtbaar in het verkeer en waarom is dat belangrijk? Vervolgens doen de jongeren een kennisquiz waarin zij worden geïnformeerd over relevante feiten rondom fietsverlichting, zoals waar verlichting op het lichaam bevestigd mag worden en wat de boete is voor fietsen zonder verlichting. De quiz bevat daarnaast vragen die jongeren stimuleren om zelf argumenten te bedenken waarom fietsverlichting belangrijk is.
Na deze onderdelen wordt de opgedane kennis opnieuw besproken en worden de belangrijkste feiten en handelingsalternatieven herhaald. Tot slot worden jongeren uitgedaagd om een belofte te doen dat zij altijd met fietsverlichting fietsen in het donker. Het project wordt afgesloten met het uitdelen van reservelampjes, zodat jongeren altijd extra verlichting bij zich hebben wanneer hun fietsverlichting het niet doet.
In de verschillende onderdelen, zoals de nabespreking van de video en de quiz, worden jongeren actief bevraagd op handelingsalternatieven waarmee zij ervoor kunnen zorgen dat zij altijd fietsverlichting hebben. De onderdelen kunnen zowel individueel als in groepsverband worden doorlopen, waarbij de voorkeur uitgaat naar uitvoering in groepsverband. Op deze manier wordt tijdens het project de sociale norm versterkt dat fietsen met verlichting normaal is. De jongerenvoorlichters spelen hierin een belangrijke sturende rol door de aandacht te richten op gewenst gedrag en op wat de groep hierover uitspreekt.
Methodiek
Met Show Yourself stimuleert TeamAlert jongeren om tijdens schemer en in het donker met fietsverlichting te fietsen. Het project bestaat uit een 360-gradenvideo die jongeren met een VR-bril laat ervaren hoe fietsverlichting hun zichtbaarheid in het verkeer beïnvloedt, aangevuld met een interactieve quiz. Door deze combinatie van beleving en spelelementen worden jongeren actief betrokken, waardoor de boodschap beter overkomt en blijft hangen.
Interactieve gespreksopener
Het project start met een interactieve gespreksopener en een korte introductie van TeamAlert, waarin jongeren worden gemotiveerd om deel te nemen en uitleg krijgen over het project. Bij het werven van deelnemers wordt gebruikgemaakt van het principe van commitment en consistentie (de ‘ja-flow’), eventueel versterkt door sociale bewijskracht door te benoemen dat andere jongeren al hebben meegedaan. Nadat jongeren hebben ingestemd met deelname, wordt de kernboodschap verder toegelicht, waarbij de medewerker een peer-to-peer-benadering hanteert door herkenbare voorbeelden te gebruiken. In de gespreksopener worden jongeren vragen gesteld over hun eigen ervaringen, gedrag en kennis rondom fietsverlichting. Hierdoor worden zij actief betrokken en zich bewust van hun kwetsbaarheid in het verkeer. Tegelijkertijd vindt kennisoverdracht plaats, doordat de jongerenvoorlichters inspelen op de antwoorden van de jongeren en aanvullende informatie delen. Bovendien worden self-persuasion-vragen ingezet, waarbij jongeren zelf argumenten bedenken voor veilig gedrag, waardoor al aan het begin van het project de kans wordt vergroot dat zij dit gedrag daadwerkelijk vertonen.
Projectonderdeel Video
Tijdens het projectonderdeel Video (VR) ervaren jongeren met behulp van een virtual reality-video hoe fietsers met goede, matige of geen verlichting zichtbaar zijn vanuit het perspectief van een automobilist. Eén jongere bekijkt de 360-gradenvideo met een VR-bril, terwijl de overige deelnemers meekijken op een tv-scherm. In de video rijdt een auto over een donkere weg en passeert verschillende fietsers; een timer laat zien hoelang het duurt voordat een fietser wordt opgemerkt. De VR-deelnemer geeft aan vanaf welk moment de fietser zichtbaar is, waardoor verschillen in zichtbaarheid concreet en meetbaar worden. Door deze ervaring vanuit een ander perspectief te bekijken, komt de boodschap sterker over en blijft deze beter hangen. Na afloop vindt een gezamenlijke nabespreking plaats, waarin jongeren hun observaties delen en er wordt stilgestaan bij de risico’s van onvoldoende zichtbaarheid. Deze reflectie vergroot het bewustzijn van de eigen kwetsbaarheid in het verkeer en vormt de basis voor het bespreken van concrete handelingsalternatieven, wat de eigen-effectiviteit van jongeren versterkt en hun risicoperceptie vergroot.
Projectonderdeel Quiz
Het projectonderdeel Quiz kan individueel worden gedaan, maar wordt bij voorkeur in groepsverband uitgevoerd, wat de betrokkenheid van jongeren vergroot door een speels en competitief element. Door het gezamenlijk beantwoorden en bespreken van de vragen wordt de opgedane kennis herhaald en aangevuld, wat bijdraagt aan kennisoverdracht en een verhoogde risicoperceptie. Het groepsaspect versterkt daarnaast de sociale norm dat fietsen met verlichting in het donker normaal is. De quiz bestaat uit zowel kennisvragen als self-persuasion-vragen, waarbij jongeren zelf argumenten bedenken voor het gebruik van goede fietsverlichting. Door deze eigen argumentatie zijn zij eerder geneigd het gewenste gedrag daadwerkelijkte vertonen. De quiz vormt bovendien een belangrijk uitgangspunt voor de afsluitende nabespreking, waarin de belangrijkste feiten worden herhaald en waar nodig aangevuld.
Projectonderdeel Deal
In het projectonderdeel Deal en afsluiting worden eerst de belangrijkste feiten en handelingsalternatieven die jongeren tijdens de eerdere onderdelen hebben geleerd, herhaald, zodat de boodschap door herhaling beter blijft hangen en jongeren ervaren wat ze hebben geleerd. Vervolgens wordt een deal gesloten om jongeren te stimuleren in het donker met fietsverlichting te fietsen en zo goed zichtbaar te zijn. Deze deal is een implementatie-intentie in de vorm van: “als (situatie), dan (gedrag)”, waarbij de jongerenvoorlichter de deal personaliseert door te vragen naar specifieke momenten waarop jongeren met fietsverlichting gaan fietsen en hoe ze zichzelf daaraan herinneren. Door het concreet maken van het gewenste gedrag wordt de intentie versterkt en de eigen-effectiviteit vergroot. Het aangaan van de deal wordt symbolisch bevestigd door het draaien aan een schijf, waarbij de teller omhooggaat, wat bijdraagt aan het versterken van de sociale norm dat fietsen met verlichting normaal is. Tijdens de afsluiting wordt gecontroleerd of de jongeren de leerdoelen van het project hebben behaald.
Inzetbaarheid en gebruiksvoorwaarden
Show Yourself wordt uitgevoerd op middelbare scholen, mbo-scholen, hogescholen, universiteiten en in binnensteden. De jongerenvoorlichters zijn per locatie doorgaans 4,5 uur aanwezig, exclusief op- en afbouwtijd. Het bereik per sessie ligt rond de 220 jongeren.
TeamAlert verzorgt het project van begin tot eind en voert na afloop een korte evaluatie uit. Het decor bestaat uit een groot tv-scherm, een VR-bril, een computer en klein materiaal dat nodig is voor het uitvoeren van de quiz. Daarnaast maken losse fietslampjes onderdeel uit van het decor; deze worden bevestigd aan het frame rondom het tv-scherm en na afloop uitgedeeld aan de jongeren als beloning voor deelname. Er is circa 3 bij 3 meter ruimte nodig en een stroompunt om het scherm aan te sluiten. De opbouwtijd bedraagt ongeveer 45 minuten.
Voor het afspelen van de video is een internetverbinding nodig. Als er op locatie geen wifi beschikbaar is, kunnen de jongerenvoorlichters hier zelf in voorzien.
Aanvullende informatie
Evaluatieonderzoek
De effect- en evaluatieonderzoeken van TeamAlert worden uitgevoerd volgens de richtlijnen van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV). De SWOV ondersteunt TeamAlert bij het opzetten en uitvoeren van effectonderzoek door middel van een onafhankelijke kwaliteitscontrole op de gehanteerde onderzoeksaanpak. De effectmeting van Show Yourself vindt plaats in december 2025. De resultaten hiervan worden begin 2026 verwerkt en geüpdatet in de toolkit.
Daarnaast heeft TeamAlert een procesevaluatie uitgevoerd naar Show Yourself, waarin is onderzocht hoe het project in de praktijk wordt ontvangen. Op basis van deze procesevaluatie is de inhoud van het project geoptimaliseerd.
Ook heeft TeamAlert in een experimentele setting onderzoek gedaan naar de effectiviteit van verschillende gedragsmechanismen, waaronder implementatie-intenties en self-persuasion. Op basis van de resultaten van deze studies is besloten deze technieken toe te passen binnen Show Yourself.
Tot slot wordt Show Yourself doorlopend intern geëvalueerd. Na elke uitvoering vullen medewerkers een uitgebreid evaluatieformulier in. In het voorjaar van 2026 vindt aanvullend een user-experience-onderzoek van het project plaats.
